# # # # # # A A A

Jak przeciwdziałać negatywnym skutkom zmian klimatu?

07.04.2021
Obejmujące się dłonie dziecka i osoby dorosłej, które wspólnie trzymają w splecionych dłoniach sadzonkę rośliny.

Zagadnienia związane z klimatem i zmianami klimatycznymi są bardzo złożone, ponieważ dotyczą wielu zjawisk i procesów. Klimat to charakterystyczne cechy pogodowe występujące nad określonym obszarem w długim przedziale czasowym, a zmiany klimatyczne to zmiany obserwowane w ciągu co najmniej kilkudziesięciu lat. Za podstawowy do wyznaczenia cech klimatycznych danego rejonu świata przyjęto okres 30 lat.

Klimat Ziemi ociepla się, na co wskazują pomiary temperatury (m.in. dane ze stacji meteorologicznych czy satelitów). Na klimat wpływa przede wszystkim skład chemiczny atmosfery i udział w nim gazów cieplarnianych. W rezultacie wzrostu koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze, obserwuje się obecnie wzrost temperatury niższych warstw atmosfery – tj. troposfery (w której zachodzi większość zjawisk związanych z pogodą). Rozwój gospodarczy, wzrost demograficzny oraz postępująca urbanizacja wywołują coraz większą presję ludzi na środowisko przyrodnicze. Pociąga to za sobą wzrost temperatury w skali globalnej, co potęguje zwiększenie występowania ekstremalnych zjawisk klimatycznych, postępujące procesy pustynnienia, wzrost poziomu wód w oceanach, a także topnienie lodowców, lodów arktycznych i lądolodu np. Grenlandii.

W roku 2015 podczas konferencji Narodów Zjednoczonych, w tzw. Porozumieniu Paryskim określono najważniejsze globalne cele klimatyczne – tj. dążenie do ograniczenia wzrostu temperatury do wartości poniżej 2°C oraz dążenie do utrzymania go na poziomie 1,5°C.

Gazem cieplarnianym, który w największym stopniu odpowiada za współczesne ocieplanie się klimatu, jest dwutlenek węgla (CO2). Wyemitowany do atmosfery trafia do tzw. szybkiego cyklu węglowego i krąży między atmosferą, biosferą, i oceanami, wpływając na klimat naszej planety nawet przez tysiące lat – dopóki nie zostanie trwale usunięty w tzw. wolnym cyklu węglowym. W celu przywrócenia atmosfery do stanu pierwotnego (czyli tego sprzed rewolucji przemysłowej), trzeba aktywnie usuwać CO2 bezpośrednio z powietrza. Dla porównania, w przypadku innego gazu cieplarnianego – metanu, średni czas życia cząsteczki w powietrzu to około 10 lat czyli znacznie krócej, niż w przypadku CO2.

Zmiany klimatu i emisja gazów cieplarnianych są powiązane z problemem smogu czyli złą jakością powietrza. CO2 i substancje tworzące smog mają w dużej mierze wspólne źródła: spalanie paliw kopalnych (głównie węgla) oraz biomasy. Za zmiany klimatu odpowiadają jednak przede wszystkim emisje CO2 z energetyki (elektrownie i elektrociepłownie), natomiast przyczyną powstawania smogu jest tzw. niska emisja czyli zanieczyszczenia pochodzące z domowych palenisk i lokalnych kotłowni węglowych oraz z transportu spalinowego.

Analizy związane ze zmianami klimatu i wzrostem temperatury wskazują na pogłębiające się zjawiska, które mają już miejsce i będą się nasilać. Zmiana klimatu powoduje zanik lodu morskiego, topnienie lodowców i lądolodów oraz wzrost poziomu morza. Poziom oceanów wzrasta i będzie rósł dalej, a obecne wątpliwości nauki dotyczą jedynie tego, o ile metrów. Poważnym problemem jest pustynnienie znacznych obszarów, obecnie pokrytych roślinnością. Zmiana klimatu przynosi częstsze  i dłuższe upały, zwiększone prawdopodobieństwo susz i powodzi oraz wiele zmian w dynamice zjawisk atmosferycznych (np. huragany).

Postępujące zmiany klimatu oddziałują również na organizmy żywe. Zmiany cyklu obiegu wody wpływają na jej dostępność dla organizmów. Z powodu szybkości zmian klimatycznych wiele populacji organizmów nie jest w stanie zaadaptować się do zmieniających się warunków, ani przemieścić do zastępczych siedlisk. Jest to jeden z powodów utraty bioróżnorodności zarówno w ujęciu lokalnym, jak i globalnym.

Wzrost parowania spowodowany ociepleniem klimatu wywołuje zamieranie tropikalnych lasów deszczowych, które przestają retencjonować i przenosić wodę w głąb lądu, co pogłębia suszę i wywołuje dalsze emisje CO2 w wyniku obumierania roślin. Deficyt wody spowodowany zwiększonym parowaniem oraz wysokie temperatury powodują pożary lasów, które generują szybkie emisje CO2 do atmosfery (np. pożary lasów w Australii na przełomie 2019 i 2020 o niespotykanej dotąd skali).    Odtwarzanie ekosystemów leśnych (zalesianie) to jedno z najważniejszych działań proklimatycznych, ponieważ lasy to jedne z najefektywniejszych pochłaniaczy węgla.

Eksperci z różnych dziedzin wskazują wiele sposobów ograniczania emisji gazów cieplarnianych, takich jak zmniejszenie emisyjności energetyki i przemysłu, ograniczenie konsumpcji, podnoszenie efektywności energetycznej czy rozwój niskoemisyjnego transportu. Kluczowe jest podjęcie konkretnych działań i zmian na poziomie państw, regionów, lokalnych ojczyzn, przedsiębiorstw oraz grup osób, jak i każdego z nas. Do skutecznego ograniczenia zmiany klimatu potrzebne jest również, aby działania w tym zakresie zostały wdrażane z podobną intensywnością we wszystkich rejonach świata.  

Jednym z kluczowych kierunków, które należy wdrażać jest odchodzenie od paliw kopalnych w energetyce i transporcie. Energetyka to bardzo ważny sektor każdej gospodarki, który równocześnie jest jednym z głównych źródeł emisji CO2. Dotychczasowe zmiany w tym obszarze, nie przyniosły jednak do tej pory redukcji emisji w skali świata, a tylko pewne spowolnienie tempa ich wzrostu. Podstawowe możliwości ograniczenia emisyjności energetyki to redukcja zużycia energii, zastosowanie układów wychwytu i składowania (lub utylizacji) CO2 ze spalin oraz zastępowanie technologii charakteryzujących się wysoką emisyjnością rozwiązaniami nisko- lub bezemisyjnymi. Istotny jest dalszy rozwój wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych (np. słonecznych czy wiatrowych), które ograniczają zależność od wyczerpujących się paliw kopalnych.

W celu podnoszenia efektywności energetycznej ważne jest również wdrażanie koncepcji dotyczącej gospodarki o obiegu zamkniętym, w której produkty, materiały oraz surowce powinny pozostawać w gospodarce tak długo, jak jest to możliwe, a wytwarzanie odpadów powinno być jak najbardziej zminimalizowane. Wydłużenie okresu korzystania z produktu korzystnie wpływa zarówno na efektywność energetyczną (energia zużyta do produkcji jest wykorzystywana dłużej), jak i na środowisko (mniej odpadów).

We wdrażaniu rozwiązań pomagających w walce ze zmianami klimatu i hamującymi ich rozwój istotne są dostępne źródła finansowania inwestycji proekologicznych, które w Polsce dystrybuowane są przez instytucje takie jak Narodowy i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska. Szereg lokalnych i ogólnokrajowych programów wsparcia umożliwia realizację inwestycji związanych m.in. z efektywnością energetyczną, ochroną powietrza i odnawialnymi źródłami energii. Działający od kilku lat i finansowany ze środków Unii Europejskiej projekt pn. „Ogólnopolski system wsparcia doradczego dla sektora publicznego, mieszkaniowego oraz przedsiębiorstw w zakresie efektywności energetycznej oraz OZE” to inicjatywa, której jednym z celów jest wsparcie projektów przyczyniających się do realizacji pakietu klimatyczno – energetycznego UE 20/20/20. Propagowanie proekologicznych rozwiązań jest głównym zadaniem doradców energetycznych działających w ramach Projektu.

Wiele rozwiązań, które mogłyby pomóc ludziom świadomie wpływać na klimat wymaga dalszych prac i badań np. technologie powodujące ograniczanie ilości promieniowania słonecznego docierającego do powierzchni Ziemi czy instalacje wychwytywania CO2 z powietrza. Dostępne źródła finansowania inwestycji, także tych innowacyjnych mogą być kluczowe w rozwoju tych technologii.

Zmiany klimatyczne dzieją się naprawdę, a ich skutki stają się coraz poważniejsze i z czasem będą jeszcze bardziej odczuwalne. Zapobieganie im, to jedno z największych wyzwań stojących przed ludzkością. Naukowcy twierdzą, że pomimo iż części skutków rosnącego udziału gazów cieplarnianych w atmosferze już nie unikniemy, możemy zachodzące zmiany spowolnić, a efekty złagodzić. Wiele zależy od ludzi – podejścia do sposobu życia oraz realizacji dalszych kierunków rozwoju.

 

Łukasz Dranikowski
Doradca Energetyczny w WFOŚiGW w Poznaniu

 

Obejmujące się dłonie dziecka i osoby dorosłej, które wspólnie trzymają w splecionych dłoniach sadzonkę rośliny.

Artykuł ukazał się w miesięczniku „Energia i Recykling”