Czy susza to realne zagrożenie dla Wielkopolski?
Susza jest jednym z dotkliwszych i ekstremalnych zjawisk naturalnych oddziaływujących na społeczeństwo, środowisko i gospodarkę w Polsce. Analizy historyczne wskazują, że susza w Polsce jest zjawiskiem cyklicznym, które charakteryzuje się zróżnicowanym nasileniem w różnych okresach, natomiast współczesne dane potwierdzają wyraźny wzrost częstotliwości występowania susz w Polsce.
Susza w Wielkopolsce? Obserwując 2025 rok i początek 2026, mogliśmy odnieść wrażenie, że mieliśmy dużo opadów deszczu, jak i śniegu, co pozwala nam myśleć, że nie jesteśmy zagrożeni suszą. Mimo takich spostrzeżeń dla Wielkopolski to za mało. Nasz region zmaga się z suszą i jej skutkami.
Zagrożenia dla zasobności w wodę
Możemy wyróżnić trzy główne zagrożenia wpływające na destabilizację obiegu wody i zasobności wód, są nimi:
- zmiana klimatu i anomalie pogodowe,
- zanieczyszczenia przemysłowe i rolnicze,
- nadmierna eksploatacja i urbanizacja.
Globalne ocieplenie zaburzyło stabilność opadów. Coraz rzadziej lub w ogóle zamiast regularnych i umiarkowanych deszczy mamy do czynienia z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi takimi jak powodzie błyskawiczne czy długotrwałe okresy bez opadowe.
Nie tylko deszcz wpływa na zasobność wód. Nie możemy zapomnieć o opadach śniegu. Jak wskazuje raport Wielkopolskiego Biura Planowania Przestrzennego w Poznaniu średnia liczba dni z pokrywą śnieżną w centralnej Wielkopolsce w latach 1971-2000 wynosiła 43 dni, natomiast w ostatnim dziesięcioleciu (2013–2022) liczba ta spadła średnio do 21 dni.
Wielkopolska od lat znajduje się wśród regionów Polski o najniższych rocznych sumach opadów. Dodatkowo opady coraz częściej mają charakter gwałtowny i krótkotrwały, co ogranicza ich efektywne wykorzystanie i naturalną retencję. W połączeniu z lekkimi glebami oraz intensywnym użytkowaniem rolniczym prowadzi to do szybkiego odpływu wody i obniżania się poziomu wód gruntowych. Działalność człowieka poprzez zwiększenie zapotrzebowania w wodę w przemyśle, rolnictwie i życiu codziennym również niesie za sobą konsekwencje związane z niedostatkiem wody i jej jakością.
Skala problemu
Musimy zadać sobie pytanie czy zdajemy sobie sprawę z ogólnej sytuacji hydrologicznej naszego kraju. Zgodnie z Raportem GUS za 2022 rok: „Dla zapewnienia bezpieczeństwa wodnego kraju, według ONZ, niezbędne są roczne odnawialne zasoby wody słodkiej w ilości co najmniej 1,7 tys. m3 na osobę. Tymczasem w Polsce ilość ta jest mniejsza i wynosi 1,6 tys. m3, co klasyfikuje Polskę, wraz z Maltą (0,2 tys. m3), Cyprem (0,4 tys. m3) i Czechami (1,6 tys. m3) w grupie krajów UE najbardziej narażonych na niedobór wody.”
Eksperci podkreślają, że Wielkopolska jest regionem, w którym susza występuje już niemal każdego roku. Ważne jest by podejmować szereg wszechstronnych działań w celu polepszenia warunków hydrologicznych. Kluczem winna być nie tylko sztuczna retencja w dużych zbiornikach wodnych, ale także mała retencja, retencja gruntowa oraz mikroretencja.
Wspólna odpowiedzialność i korzyści dla regionu
Przeciwdziałanie skutkom suszy to proces wymagający współpracy wielu podmiotów – administracji publicznej, nauki, rolników, przedsiębiorców i mieszkańców. Działania podejmowane dziś mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo wodne regionu w przyszłości.
Wychodząc naprzeciw temu wyzwaniu Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu podjął inicjatywę współpracy instytucji publicznych oraz naukowych z Wielkopolski. Podjęto działania, których priorytetem jest szeroko pojęta współpraca w zakresie organizacji i realizacji wspólnych inicjatyw dotyczących ochrony zasobów wodnych, adaptacji do zmian klimatu i przeciwdziałaniu skutkom suszy. Głównymi kierunkami, jakie stawia przed sobą zespół to edukacja i komunikacja, a także inwestycje oraz finasowanie, w tym zwiększenie możliwości pozyskiwania środków na działania związane z przeciwdziałaniem skutkom suszy.
Rola doradców klimatyczno-energetycznych WFOŚiGW w Poznaniu
Wiedząc, jak ważnym dla Wielkopolski jest problem suszy, doradcy klimatyczno-energetyczni z WFOŚIGW w Poznaniu prowadzą szereg działań edukacyjnych i informacyjnych, by przybliżyć mieszkańcom regionu konsekwencje, jakie niesie za sobą susza i jej skutki. Jedną z nich jest prowadzona Kampania „Wielopolski klimat, czyli dobre praktyki dla środowiska” w ramach której odbywają się konferencje i szkolenia dla JST oraz lekcje edukacyjne skierowane do uczniów szkół podstawowych. Po stronie doradców leży również koordynacja podjętej przez WFOŚiGW w Poznaniu inicjatywy przeciwdziałania skutkom suszy.
Projekt Doradztwa Energetycznego realizowany jest we wszystkich 16 województwach przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Oznacza to, że w każdym regionie funkcjonuje zespół doradców energetycznych wspierających inicjatywy związane z efektywnością energetyczną, czy adaptacją do zmian klimatu. Kontakty do doradców ze wszystkich województw można znaleźć na stronie: https://doradztwo-energetyczne.gov.pl/
Rola każdego z nas
Każdy z nas może na co dzień zadbać o zasoby wody. Nawet najprostsze, najoczywistsze działania mogą przyczynić się do poprawy hydrologicznej Wielkopolski. Co zatem możemy robić?
- Kupując nowy sprzęt AGD zwróć uwagę na ekonomiczność eksploatowania urządzenia i kupuj takie, które tej wody zużywają najmniej;
- Wymieniaj uszczelki w cieknących kranach, spłuczkach, rurach;
- Zakręcaj kran podczas mycia zębów lub golenia;
- Ograniczaj kąpiele w wannie na korzyść szybkiego prysznica;
- Włączaj pralkę i zmywarkę, gdy jest pełna, korzystaj z programu, który zużywa mniej wody;
- Wybieraj odpowiedni rozmiar garnka do gotowania;
- Gotuj zawsze pod przykryciem. Woda nie będzie parować, dzięki czemu unikniemy jej stopniowego ubywania.
Już dziś zacznij działać by jutro nie musieć walczyć z brakiem wody.
Artykuł został opublikowany na stronie „Głosu Wielkopolskiego”: https://gloswielkopolski.pl/czy-susza-to-realne-zagrozenie-dla-wielkopolski/ar/c3p2-28743959